opmerkingen
- Dag 01: 31 augustus 2026 (Begin landarrangement)
- Dag 20: 19 september 2026 (Einde landarrangement)
Reissom landarrangement:
- € 3.656,- per persoon, op basis van deelname van 2 personen
- Wij bieden verder korting van € 100,- per persoon wanneer u deze reis boekt voor 19 augustus 2026. Vervolgens gaan wij alle reisonderdelen boeken en sturen na ontvangst van alle bevestigde reiselementen (hier gaan een aantal dagen overheen) de reisbescheiden en factuur. De korting is geldig bij betaling per reguliere bankoverschrijving.
- De aanbetaling van deze reis bedraagt 20% van de reissom en het restant bedrag dient 6 weken voor vertrek te worden overgemaakt
Reissom vluchtarrangement:
- € 2.492,- per persoon, inclusief 1x ruimbagage (max 23kg) per persoon zie tabblad vluchtschema (dagprijs 12/08/2026)
Wij adviseren de vluchten te boeken die in het tabblad vluchtschema van de offerte staan vermeld. Deze passen bij dit landarrangement. De vluchten kunt u zelf boeken of wij boeken het voor jullie. De vermelde prijs zijn dagprijzen en kunnen fluctueren. De vluchten dienen 100% aanbetaald te worden en worden separaat gefactureerd. Op het moment dat we de tickets daadwerkelijk uitgeven, is de prijs gegarandeerd. Hiervoor hebben wij alle gegevens nodig van de passagiers, zie info ‘Boek uw reis’.
Inbegrepen:
- Alle vermelde hotels en maaltijden, zie tabblad hotels
Bij alle hotels is het ontbijt inbegrepen, tenzij anders vermeld.
- Vervoer;
Alle vermelde transfers.
- Excursies;
Excursies die vermeld zijn in het excursie tabblad of de dag tot dag beschrijving.
- Reisbegeleiding;
Gedurende de reis bieden wij per bestemming in Brazilië lokale vertegenwoordiging ter plaatse bij wie u terecht kunt voor tips, reisondersteuning en optionele excursies. Zo geniet u van de vrijheid van het individuele reizen, maar wel altijd met ondersteuning ter plaatse.
- Op deze reis zijn de algemene voorwaarden van BRS van toepassing. https://www.braziliereisspecialist.nl/footer-navigation/algemene-voorwaarden
- Duurzaam reizen: Onze missie is niet alleen om u de adembenemende schoonheid van Brazilië te laten ervaren, maar ook om actief bij te dragen aan het behoud ervan. Door te kiezen voor een reis met Brazilie Reis Specialist, draagt u direct bij aan de herbebossingsinspanningen van de Black Jaguar Foundation. Voor elke boeking gaat een deel van de opbrengst naar het planten van bomen langs de Araguaía-rivier, een cruciale biodiversiteitscorridor die de Amazonerivier en de Cerrado-savanne met elkaar verbindt.
Elke reiziger die bij ons boekt, ontvangt een certificaat van de Black Jaguar Foundation als bewijs van de bijdrage aan dit transformerende project. Dit certificaat geeft niet alleen voldoening over de steun aan de natuur, maar dient ook als een blijvende herinnering aan uw unieke reiservaring in Brazilië. Bekijk hier meer informatie over het project.
- Zekerheden;
Brazilië Reis Specialist is lid van VZR Garant, VvKR, DRV en het Calamiteitenfonds. Hierdoor bent u ervan verzekerd dat BRS voldoet aan de strengste normen die aan een Nederlandse reisorganisatie gesteld kunnen worden. VZR Garant beschermt vooruitbetaalde reisgelden van reizigers die bij een VZR Garant-deelnemer een pakketreis boeken. Alle reis- en verblijfsovereenkomsten zijn financieel gedekt door VZR-Garant conform de garantieregeling https://vzr-garant.nl/reizigers
- Reisadvies Brazilië:
Zorg ervoor dat je een reisverzekering afsluit die dekking biedt in geval van code oranje, corona, repatriëring en verlengd verblijf.
Het meest recente reisadvies voor reizen naar Brazilië kunt u vinden op de website van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. https://www.nederlandwereldwijd.nl/landen/brazilie/reizen/reisadvies
Niet inbegrepen:
- Alle vluchten. Deze kunt u zelf boeken of via BRS, zie tabblad vluchtschema
Dagoverzicht
Reisdetails
31.08.2026 Campo Grande - Aankomst
Na aankomst in Campo Grande wordt u verwelkomd op de luchthaven en met een privé transfer naar het hotel gebracht. Het is vandaag te laat om nog door te rijden naar Bonito of de Pantanal. Vandaar een overnachting in Campo Grande eerst, waarna u morgen door reist naar Bonito of de Pantanal.
- Zie tabblad hotels voor de accommodatie selectie tijdens uw verblijf in Campo Grande
01.09.2026 Campo Grande - Bonito (Prive transfer)
Deze bouwsteen start op de luchthaven of hotel in Campo Grande. In Campo Grande wordt u met een privé transfer naar het hotel in Bonito gebracht. Deze transfer duurt 3 a 4 uur. De rest van de dag kunt u naar eigen inzicht besteden en Bonito alvast verkennen.
- Zie tabblad hotels voor de accommodatie selectie tijdens uw verblijf in Bonito
02.09.2026 Bonito - Rivier snorkelen en bezoek 'Buraco das Araras'
Vandaag staat er een fantastische dagexcursie op het programma. Deze combineert het rivier snorkelen in de rivier 'Rio da Prata' met het bezoek aan 'Buraco das Araras'. u wordt opgehaald bij het hotel en naar de 2 plekken van de excursies gebracht met een prive transfer. Na afloop wordt u weer afgezet bij het hotel.
03.09.2026 Bonito - Bezoek grot ´Gruta Azul´
Vandaag staat in de ochtend de excursie naar de grot ´Gruta Azul´op het programma. U wordt hiervoor opgehaald en weer afgezet bij het hotel. U kunt de middag naar eigen inzicht besteden.
04.09.2026 Zuidelijke Pantanal (5-daagse Pantanal Cerrado expeditie)
Rota Cerrado – Pantanal (5 dagen / 4 nachten)
Dag 1 – Aankomst & natuurbeleving in Rio Verde
Bij aankomst in Campo Grande wordt u verwelkomd door uw gids voor de transfer naar Rio Verde de Mato Grosso. Onderweg geniet u van weidse landschappen en de eerste indrukken van de Braziliaanse binnenlanden. Na aankomst in de pousada volgt check-in en lunch. In de middag maakt u een ontspannen natuurwandeling met als hoogtepunt een verfrissende duik bij een waterval in kristalhelder water. ’s Avonds geniet u van een typisch Braziliaans diner en overnacht u midden in de natuur.
Dag 2 – Pantanal Land Safari in Nhecolândia
Na het ontbijt vertrekt u voor een indrukwekkende dagtocht door het Pantanal van Nhecolândia. Tijdens deze safari over onverharde wegen gaat u op zoek naar de rijke fauna van de regio: ara’s, toekans, capibara’s, kaaimannen, herten, miereneters en vele andere diersoorten. Rond de middag wordt een traditionele lunch bereid boven open vuur. Na een dag vol wildlife en spectaculaire natuur keert u terug naar de pousada voor diner en overnachting.
Dag 3 – Boottocht over de Taquari-rivier
Na een vroeg ontbijt reist u naar Coxim, waar u aan boord gaat voor een volledige dag op de Taquari-rivier. Tijdens deze bootexcursie vaart u door een prachtig rivierlandschap vol vogels en wilde dieren zoals apen, leguanen, capibara’s en kaaimannen. Onderweg stopt u voor een lunch op een eenvoudige rivierlocatie. Aan het einde van de middag checkt u in bij uw hotel aan de rivier in Coxim. ’s Avonds geniet u van een diner in de stad.
Dag 4 – 4x4 Fotosafari in Paiaguás
Vandaag ontdekt u het ruigere Pantanal van Paiaguás per Toyota Hilux 4x4. Deze avontuurlijke dagtocht voert u over zandwegen, paden en uitgestrekte vlaktes waar wildlife zich overal kan tonen. U spot onder andere ara’s, capibara’s, kaaimannen, gordeldieren, pekari’s en diverse vogelsoorten. Onderweg wordt een lunch verzorgd en is er tijd om volop te genieten van het unieke landschap. In de avond keert u terug naar het hotel in Coxim voor diner en overnachting.
Dag 5 – Coxim & terug naar Campo Grande of Cuiaba
Na het ontbijt ontdekt u Coxim tijdens een korte stadstour langs pleinen, lokale winkels, ambachtelijke producten en culturele bezienswaardigheden. Rond de middag checkt u uit en geniet u van een laatste lunch in de stad. Vervolgens reist u terug naar Campo Grande, waar u wordt afgezet bij uw hotel of luchthaven. Einde van een onvergetelijke Pantanal-ervaring.
05.09.2026 Zuidelijke Pantanal (5-daagse Pantanal Cerrado expeditie) - dag arrangement
06.09.2026 Zuidelijke Pantanal (5-daagse Pantanal Cerrado expeditie) - dag arrangement
07.09.2026 Zuidelijke Pantanal (5-daagse Pantanal Cerrado expeditie) - dag arrangement
08.09.2026 Einde Pantanal Cerrado expeditie - Campo Grande - Manaus
Vandaag eindigt het Pantanal avontuur. U wordt in de middag afgezet op de luchthaven van Campo Grande, met aansluitend de binnenlandse vlucht naar Manaus. Na aankomst wordt u verwelkomd op de luchthaven en naar het hotel gebracht met een privé transfer. De rest van de dag kan naar eigen inzicht worden besteed.
- Zie tabblad hotels voor de accommodatie selectie tijdens uw verblijf in Manaus
09.09.2026 Amazone Regenwoud - Amazon Riverside lodge (Start arrangement)
Onder begeleiding van een ervaren natuurgids vertrekt u in de ochtend vanuit het hotel voor een rit van circa 20 minuten naar de rivierhaven van Ceasa. Hier stapt u aan boord van een speedboot en vaart u in ongeveer 30 minuten naar het dorp Careiro da Várzea.
Onderweg bezoekt u het beroemde Meeting of the Waters, waar de donkere Rio Negro en de lichte Rio Solimões kilometerslang naast elkaar stromen zonder te mengen. Vanaf dit indrukwekkende punt vormen de rivieren samen de machtige Amazone, die helemaal doorstroomt tot aan de Atlantische Oceaan. Het is een bijzonder natuurverschijnsel en met wat geluk ziet u hier ook roze rivierdolfijnen zwemmen.
Na een korte stop bij een lokale markt reist u per minibus verder over de Manaus–Porto Velho snelweg (BR-319) gedurende circa 40 minuten, tot aan het Maçarico-meer.
Vanaf hier verkent u het gebied per kleine boot. Tijdens een rustige tocht van ongeveer 15 minuten vaart u via smalle kreken en stille meren, rijk aan flora en fauna, richting de Amazon Riverside Lodge. Onderweg kunt u diverse vogelsoorten en ander wildlife spotten.
Bij aankomst krijgt u een welkomstbriefing, waarbij u kennismaakt met de iNaturalist-app. Dit is een wereldwijd citizen-science platform waarmee reizigers waarnemingen van dieren en planten kunnen vastleggen. Door foto’s te maken en te delen, helpt u mee aan het identificeren van soorten en levert u een waardevolle bijdrage aan onderzoek naar biodiversiteit. Zo wordt u actief betrokken bij het ontdekken en documenteren van het bijzondere leven in het Amazonegebied.
10.09.2026 Amazone Regenwoud - Amazon Riverside lodge (Dag 2 arrangement)
Dag 2 – Oerwoud en rivierbeleving
Na het ontbijt vertrekt u voor een begeleide junglewandeling, waarbij u de rijke biodiversiteit van het Amazone regenwoud ontdekt. Uw gids vertelt u alles over lokale planten, insecten en traditionele kennis die wordt gebruikt om te overleven in het woud.
Na de lunch staat er in de middag een activiteit per gemotoriseerde kano op het programma: piranha vissen, een echte klassieker in de Amazone.
De excursie wordt afgesloten met een prachtige zonsondergang op de rivier, waarna u terugkeert naar de lodge voor het diner.
11.09.2026 Amazone Regenwoud - Amazon Riverside lodge (Dag 3 arrangement)
Dag 3 – Zonsopgang, cultuur en jungle overnachting
De dag begint vroeg met een kanotocht bij zonsopgang, een bijzonder rustig moment waarop u volop kunt genieten van vogelgeluiden en met wat geluk de beroemde roze rivierdolfijnen kunt spotten.
Na het ontbijt bezoekt u een lokale familie aan de rivier, waar u meer leert over hun cultuur, tradities en het dagelijks leven in de Amazone.
Na de lunch zet het avontuur zich voort met een begeleide wandeling het regenwoud in, voor een unieke overnachting midden in de jungle. Onderweg geven de gidsen praktische uitleg over overlevingstechnieken, zoals het vinden van drinkwater, voedsel en basis EHBO.
De nacht brengt u door in hangmatten met muskietennetten, diep in het Amazone regenwoud – een onvergetelijke ervaring midden in de natuur. Deze overnachting is optioneel, indien u liever in de lodge slaapt, dan is dat uiteraard mogelijk.
12.09.2026 Amazone regenwoud - Salvador
Vandaag komt er een einde aan het Amazone jungle arrangement. U wordt na het ontbijt met een transfer terug naar Manaus gebracht en afgezet op de luchthaven. Aansluitend is de binnenlandse vlucht naar Salvador. Na aankomst wordt u verwelkomd op de luchthaven en met een privé transfer naar het hotel gebracht.
- Zie tabblad hotels voor de hotelselectie tijdens uw verblijf in Salvador
13.09.2026 Salvador - Vrije dag
Geniet van een vrije dag in Salvador, waar u de rijke cultuur en geschiedenis van de stad kunt ontdekken. Verken de kleurrijke straten van Pelourinho, het historische hart van de stad, bekend om zijn prachtige koloniale architectuur en levendige sfeer. Bezoek de indrukwekkende kathedraal van Salvador en de beroemde kerk van São Francisco. Geniet van lokale delicatessen zoals acarajé, en sluit de dag af met een wandeling langs de Allerheiligenbaai.
14.09.2026 Salvador - Panoramische citytour op prive basis (duur 4 uur)
Deze tour op prive basis kan in de ochtend of de middag beginnen en start bij uw hotel waar u wordt opgehaald voor de 4 uur durende Panoramische citytour door Salvador, waarbij u de belangrijkste bezienswaardigheden gaat ontdekken. De excursie wordt begeleid door een Engelssprekende gids en u wordt na afloop weer afgezet bij het hotel.
15.09.2026 Salvador - Morro de São Paulo
U wordt opgehaald bij het hotel en naar de haven gebracht van Salvador, waar u aansluitend aan boord gaat van de catamaran boot voor de 2,5 uur durende boottocht naar Morro de São Paulo. Na aankomst loopt u naar het toeristische terminal. Locals met kruiwagens staan klaar om u te helpen met de bagage (kleine fooi geven). Eenmaal aangekomen bij de toeristische terminal loopt u verder naar uw hotel, samen met de locals, indien uw hotel zich bevindt op het 1e, 2e, of 3e strand. Indien uw hotel aan het 4e of 5e strand ligt, dan hebben de hotels vanaf de toeristische terminal een pendelbusje die u van de terminal naar het hotel brengt.
- Zie tabblad hotels voor de hotelselectie tijdens uw verblijf in Morro de São Paulo
16.09.2026 Morro de São Paulo - Vrije dag
Vrije dag om naar eigen inzicht te besteden en te genieten van Morro de São Paulo. Verken de levendige stranden zoals Segunda Praia, ideaal voor zwemmen en zonnebaden, of trek naar de rustigere Quinta Praia voor meer afzondering. Overweeg een wandeling naar de historische vuurtoren voor een panoramisch uitzicht over het eiland. Probeer lokale gerechten in de charmante restaurants en geniet van de ontspannen sfeer in dit paradijselijke deel van Brazilië.
17.09.2026 Morro de São Paulo - Vrije dag
Vrije dag om naar eigen inzicht te besteden en te genieten van Morro de São Paulo. Verken de levendige stranden zoals Segunda Praia, ideaal voor zwemmen en zonnebaden, of trek naar de rustigere Quinta Praia voor meer afzondering. Overweeg een wandeling naar de historische vuurtoren voor een panoramisch uitzicht over het eiland. Probeer lokale gerechten in de charmante restaurants en geniet van de ontspannen sfeer in dit paradijselijke deel van Brazilië.
18.09.2026 Morro de São Paulo - Vrije dag
Vrije dag om naar eigen inzicht te besteden en te genieten van Morro de São Paulo. Verken de levendige stranden zoals Segunda Praia, ideaal voor zwemmen en zonnebaden, of trek naar de rustigere Quinta Praia voor meer afzondering. Overweeg een wandeling naar de historische vuurtoren voor een panoramisch uitzicht over het eiland. Probeer lokale gerechten in de charmante restaurants en geniet van de ontspannen sfeer in dit paradijselijke deel van Brazilië.
19.09.2026 Morro de São Paulo - Salvador (einde arrangement)
Vandaag eindigt het verblijf in Morro de São Paulo. Vanaf het haventje van Morro de Sao Paulo gaat u weer aan boord van de catamaran boot voor de 2,5 uur durende bootovertocht naar Salvador. Na aankomst in de haven van Salvador, wordt u met een transfer naar het hotel of de luchthaven gebracht. Einde arrangement.
Let op, de 1e boot vertrekt pas om 9u en de boot doet er meestal 2,5 uur over om aan te komen in Salvador. Echter kan er vanwege slechte zeeomstandigheden vertraging optreden. Indien u doorvliegt, boek pas een vlucht die vertrekt na 15u om er zeker van te zijn dat de reis logistiek goed verloopt.
Bestemmingen
Campo Grande
1 / 7Campo Grande, hoofdstad van Mato Grosso do Sul met bijna 1 miljoen inwoners, is de toegangspoort tot de Zuidelijke Pantanal en Bonito: de luchthaven heeft dagelijkse vluchten vanuit São Paulo (1,5 uur), Rio, Cuiabá en Foz do Iguaçu. De meeste reizigers rijden direct door naar een fazenda of Bonito, of overnachten één nacht. Beste reistijd voor de regio: mei tot en met oktober.
De stad groeide in veertig jaar van een dorp tot een metropool op de veeteelt en de landbouw; het is een moderne, groene stad met brede lanen, een grote Japanse en Paraguayaanse gemeenschap en een goede keuken.
Hoogtepunten van Campo Grande en omgeving
- Zuidelijke Pantanal: fazenda's als Pousada Aguapé, Fazenda San Francisco en Refúgio Ecológico Caiman op 2 tot 4 uur rijden.
- Bonito: op 3 uur rijden, riviersnorkelen, grotten en ara's.
- Pantanal-Cerrado Tour: expedities van 4 of 5 dagen vanuit de stad naar Nhecolândia en de Taquari-rivier.
- In de stad: de Feira Central (avondmarkt met sobá-noedels), het Museu das Culturas Dom Bosco en het Parque das Nações Indígenas.
Beste reistijd voor Campo Grande
Van mei tot en met oktober is het droog en is de Pantanal op zijn best; juli en augustus zijn aangenaam (20–30 °C), september en oktober heet. Het regenseizoen loopt van november tot en met april, met groene landschappen en soms onbegaanbare zandwegen in de Pantanal.
Bereikbaarheid en reistijd
De luchthaven ligt op 15 minuten van het centrum, met rechtstreekse vluchten vanuit São Paulo (1,5 uur), Rio, Brasília, Cuiabá en Foz do Iguaçu. Vanaf de luchthaven rijdt u met onze privétransfer of een huurauto in 3 uur naar Bonito of in 2 tot 4 uur naar de fazenda's; de eerste kilometers zijn asfalt, het laatste stuk zandweg.
Hoeveel dagen in Campo Grande?
Meestal geen of één nacht: bij een ochtendvlucht rijdt u direct door, bij een avondaankomst overnacht u in de stad. Voor de Pantanal-Cerrado Tour is Campo Grande het start- en eindpunt.
Goed te combineren met
Zuidelijke Pantanal en Bonito zijn de vaste combinatie; via de luchthaven sluit u aan op Foz do Iguaçu of Cuiabá voor de Noordelijke Pantanal. Voorbeelden: Bonito & Zuid-Pantanal, Pantanal-Cerrado Tour en self-drive Bonito en de Pantanal.
Veelgestelde vragen over Campo Grande
Campo Grande of Cuiabá?
Campo Grande voor de Zuidelijke Pantanal en Bonito (brede natuur, gezinnen); Cuiabá voor de Noordelijke Pantanal en jaguars bij Porto Jofre.
Kan ik vanuit Campo Grande zelf rijden?
Ja, naar Bonito is het asfalt en naar de meeste fazenda's een goed begaanbare zandweg in het droge seizoen; wij bieden self-drives aan.
Is er een rechtstreekse vlucht naar Foz do Iguaçu?
Ja, enkele keren per week; anders via São Paulo. Wij plannen de route zo dat u niet hoeft om te reizen.
Wat is er in de stad te doen?
Een avond op de Feira Central met sobá en Paraguayaanse hapjes is de leukste kennismaking met de lokale cultuur.
Tip van Brazilië Reis Specialist
Kies een ochtendvlucht naar Campo Grande en rijd dezelfde dag door naar de fazenda: dan maakt u de eerste safari nog diezelfde middag mee. De nacht in de stad bewaart u voor de terugreis.
Bonito
2 / 7Bonito, in de staat Mato Grosso do Sul op 3 uur rijden van Campo Grande, is de hoofdstad van het Braziliaanse ecotoerisme: riviersnorkelen in kristalhelder water, grotten met blauwe meren, watervallen en honderden rode ara's. Reken op 2 tot 3 nachten, ideaal in combinatie met de Zuidelijke Pantanal; het hele jaar te bezoeken, met het helderste water van mei tot en met september.
Het water van Bonito is zo helder omdat regenwater door de kalkrijke bodem sijpelt voordat het in de rivieren komt; u drijft met de stroming mee tussen scholen vissen. De excursies zijn strikt gereguleerd met een maximum aantal bezoekers per dag, wat de natuur ongerept houdt maar vooraf reserveren noodzakelijk maakt.
Hoogtepunten van Bonito
- Riviersnorkelen in de Rio da Prata of Rio Sucuri: in wetsuit met de stroming mee door een rivier vol dourado's en piraputanga's.
- Gruta do Lago Azul: via een stenen trap afdalen naar een grot met een diepblauw meer; alleen 's ochtends, vroeg reserveren.
- Buraco das Araras: een enorme rode zinkgat waar honderden rode ara's nestelen; mooist bij zonsopgang en zonsondergang.
- Watervallen: Boca da Onça (de hoogste van de staat, met abseilen) en Estância Mimosa.
- Abismo Anhumas: abseilen 72 meter naar een ondergronds meer, voor avonturiers.
- Balneário Municipal: zwemmen tussen de vissen in de rivier bij het dorp, ook voor kinderen.
Beste reistijd voor Bonito
Bonito is het hele jaar open. Van mei tot en met september (droog seizoen) is het water het helderst en zijn de temperaturen aangenaam (20–28 °C); juli is de drukste maand door de Braziliaanse vakantie. In het regenseizoen (november tot en met maart) kan het water na hevige regen tijdelijk troebel zijn en is het heet (30–35 °C), maar de watervallen zijn dan het krachtigst.
Bereikbaarheid en reistijd
Bonito heeft een klein vliegveld met enkele vluchten per week vanuit São Paulo; meestal vliegt u naar Campo Grande (1,5 uur vanuit São Paulo) en rijdt u 3 uur over asfalt naar Bonito, per transfer of huurauto. De excursies liggen 20 tot 60 kilometer buiten het dorp; ze zijn inclusief transfer of u rijdt zelf.
Hoeveel dagen in Bonito?
Wij adviseren 2 tot 3 nachten: één excursie per dagdeel, bijvoorbeeld Rio da Prata en Buraco das Araras op één dag en de Gruta do Lago Azul met een waterval op de tweede dag.
Goed te combineren met
Bonito en de Zuidelijke Pantanal horen bij elkaar: samen een natuurblok van een week vanuit Campo Grande. Via Campo Grande vliegt u door naar Foz do Iguaçu, Rio de Janeiro of Cuiabá voor de Noordelijke Pantanal. Voorbeelden: arrangement Bonito, Bonito & Zuid-Pantanal, self-drive Bonito en de Pantanal en de rondreis Brasil Fantastico.
Veelgestelde vragen over Bonito
Moet ik kunnen zwemmen voor het riviersnorkelen?
Nee, u draagt een wetsuit die u laat drijven en een gids begeleidt de groep; de stroming doet het werk. Kinderen vanaf circa 6 jaar kunnen mee.
Waarom moet ik excursies vooraf reserveren?
Elke attractie heeft een dagelijks bezoekersmaximum om de natuur te beschermen. Wij reserveren de excursies bij het boeken; ter plaatse zijn de populairste vaak vol.
Bonito of Nobres?
Bonito heeft meer keuze en betere infrastructuur; Nobres is kleiner en rustiger en past bij de Noordelijke Pantanal via Cuiabá.
Is Bonito geschikt voor kinderen?
Uitstekend: zwemmen met vissen, ara's, grotten en zachte wandelingen; de meeste pousada's hebben een zwembad.
Tip van Brazilië Reis Specialist
Plan Bonito ná de Pantanal: na de safaridagen in de hitte is drijven door de koele rivier de beste afsluiting. Vraag ons om de Rio da Prata als eerste excursie in te plannen; dat is voor de meeste gasten het hoogtepunt.
Pantanal-Zuid
3 / 7De Zuidelijke Pantanal, in de staat Mato Grosso do Sul en bereikbaar via Campo Grande, is het toegankelijkste deel van het grootste moerasgebied ter wereld: fazenda's en lodges met dagelijkse safari's per truck, boot, te paard en te voet, met kaaimannen, capibara's, reuzenmiereneters, ara's en met wat geluk de jaguar. Reken op 3 tot 4 nachten, ideaal in combinatie met het riviersnorkelen in Bonito; beste reistijd is het droge seizoen van mei tot en met oktober.
De Pantanal beslaat ruim 150.000 km² laagland dat in het regenseizoen deels overstroomt. Het zuidelijke deel biedt een bredere natuurbeleving dan het noorden: naast wildlife ook het leven op een echte veefazenda, met pantaneiro-cowboys en een keuken van de boerderij.
Hoogtepunten van de Zuidelijke Pantanal
- Fazenda's en lodges: Pousada Aguapé (beste prijs-kwaliteit), Fazenda San Francisco (jaguars aan de Miranda-rivier), Refúgio da Ilha (kleinschalig), Pousada Xaraés (afgelegen) en Refúgio Ecológico Caiman (superieure klasse, volgens velen de beste lodge van de Pantanal).
- Safari's: per open truck, boot, te paard en te voet, overdag en 's nachts met de spotlight.
- Wildlife: reuzenmiereneters, tapirs, capibara's, kaaimannen, hyacintara's, jabiru's en ruim 650 vogelsoorten; jaguars worden bij San Francisco en Caiman regelmatig gezien.
- Pantanal-Cerrado Tour: een expeditie van 4 of 5 dagen vanuit Campo Grande langs Nhecolândia, de Taquari-rivier en de watervallen van Rio Verde.
- Bonito: op 2 tot 3 uur rijden, met riviersnorkelen in kristalhelder water, de Gruta do Lago Azul en de ara's van Buraco das Araras.
Beste reistijd voor de Zuidelijke Pantanal
Het droge seizoen van mei tot en met oktober is de beste tijd: de wegen zijn begaanbaar, de dieren concentreren zich rond het overgebleven water en het is minder heet dan in het noorden. Juli tot en met september is de top voor zoogdieren. In het regenseizoen (november tot en met april) is het landschap groen en vol watervogels, maar zijn sommige fazenda's moeilijker bereikbaar; de lodges blijven meestal open.
Bereikbaarheid en reistijd
U vliegt naar Campo Grande (circa 1,5 uur vanuit São Paulo, ook vanuit Rio, Cuiabá en Foz do Iguaçu). De lodges liggen op 2 tot 4 uur rijden, deels over zandwegen; de transfers zijn bij de arrangementen inbegrepen of u rijdt zelf in een self-drive. Bonito ligt op 3 uur van Campo Grande en op 2 tot 3 uur van de meeste fazenda's, zodat beide in één route passen.
Hoeveel dagen in de Zuidelijke Pantanal?
Wij adviseren 3 nachten in één lodge (twee volle safaridagen) of 4 nachten verdeeld over twee lodges. Samen met 2 tot 3 nachten Bonito is dit een natuurblok van een week dat in vrijwel elke rondreis past.
Noord of Zuid: welke Pantanal past bij u?
De Zuidelijke Pantanal is de keuze voor een brede natuurbeleving, gezinnen en de combinatie met Bonito; jaguars zijn een bonus. Wie vooral jaguars wil zien, kiest de Noordelijke Pantanal met Porto Jofre. Beide zijn te combineren in een reis van drie weken.
Goed te combineren met
Bonito ligt naast de deur; Foz do Iguaçu is een rechtstreekse vlucht vanuit Campo Grande, en Rio de Janeiro of Salvador sluiten de reis af. Voorbeelden: Pousada Aguapé, Fazenda San Francisco, Bonito & Zuid-Pantanal in 6 dagen en de rondreis Brasil Fantastico.
Veelgestelde vragen over de Zuidelijke Pantanal
Kan ik jaguars zien in de Zuidelijke Pantanal?
Ja, maar niet gegarandeerd: bij Fazenda San Francisco en Refúgio Ecológico Caiman worden ze regelmatig gezien, vooral van juli tot en met oktober. Voor de hoogste kans is Porto Jofre in het noorden de betere keuze.
Wat is inbegrepen in een fazenda-arrangement?
Volpension, twee tot drie begeleide excursies per dag en meestal de transfer vanaf Campo Grande of Bonito. Drankjes en fooien zijn extra.
Is de Zuidelijke Pantanal geschikt voor kinderen?
Ja, uitstekend: korte excursies, paardrijden, zwembad op de meeste fazenda's en veel zichtbare dieren.
Kan ik zelf rijden?
Ja, de wegen vanaf Campo Grande zijn grotendeels asfalt met een laatste stuk zandweg; wij bieden een self-drive Bonito & Pantanal aan.
Tip van Brazilië Reis Specialist
Doe eerst de Pantanal en daarna Bonito: na drie dagen safari in de hitte is het zwemmen in de koele, kristalheldere rivieren van Bonito de perfecte afsluiting. Boek de excursies in Bonito vroeg; het aantal bezoekers per dag is er beperkt.
Manaus
4 / 7Manaus, de hoofdstad van de staat Amazonas met ruim 2 miljoen inwoners, ligt midden in het regenwoud aan de samenvloeiing van de Rio Negro en de Solimões en is de toegangspoort tot de Amazone. Eén nacht volstaat voor het Theatro Amazonas, de markt en de Encontro das Águas, voordat u naar een junglelodge of riviercruise vertrekt. Bereikbaar met rechtstreekse vluchten vanuit São Paulo, Rio en Brasília (circa 4 uur).
Door de Amazone stroomt een vijfde van al het zoete rivierwater op aarde. Manaus werd rijk in de rubbertijd aan het einde van de negentiende eeuw en bewaart uit die gloriedagen een operagebouw, een markthal en paleizen midden in de jungle.
Hoogtepunten van Manaus
- Theatro Amazonas: het operagebouw uit 1896 in Italiaanse renaissancestijl, met een koepel in de kleuren van de Braziliaanse vlag; dagelijks rondleidingen en regelmatig gratis concerten.
- Mercado Adolpho Lisboa: de markthal naar voorbeeld van Les Halles in Parijs, met Amazone-vis, fruit en kruiden.
- Encontro das Águas: de plek waar het zwarte water van de Rio Negro en het bruine water van de Solimões kilometers lang naast elkaar stromen; per boot te bezoeken, vaak gecombineerd met een lodge-transfer.
- Palácio Rio Negro en het historische centrum uit de rubbertijd.
- Ponta Negra: het rivierstrand en de boulevard van de stad, met uitzicht op de Rio Negro-brug.
Beste reistijd voor Manaus
Het hele jaar warm en vochtig (26–33 °C). Van juni tot en met november valt het minste regen en is het water laag, met strandjes langs de rivier; van december tot en met mei regent het vaker, meestal in korte buien, en staat het water hoog. De Amazone is in beide seizoenen de moeite waard.
Bereikbaarheid en reistijd
De luchthaven Eduardo Gomes ligt op 20 minuten van het centrum, met dagelijkse vluchten vanuit São Paulo en Rio (circa 4 uur), Brasília, Belém en Cuiabá. Vanuit Nederland vliegt u met één overstap (Lissabon of São Paulo). Wij regelen de privétransfer naar uw hotel en de aansluiting naar de lodge of het cruiseschip, die meestal vanaf de haven of een steiger buiten de stad vertrekken.
Hoeveel dagen in Manaus?
Eén nacht vóór of na uw Amazone-arrangement is voldoende voor een stadstour met het theater en de markt. Wie de Encontro das Águas als losse excursie wil doen of een avondconcert wil meemaken, plant twee nachten.
Restauranttips in Manaus
- Banzeiro: het bekendste restaurant van de Amazone, met chef Felipe Schaedler en gerechten van tambaqui, pirarucu en tucupi.
- Caxiri: Amazone-keuken in een monumentaal pand tegenover het Theatro Amazonas.
- Tambaqui de Banda: informeel en lokaal, dé plek voor gegrilde tambaqui-ribben.
- Bar do Armando: een instituut naast het theater, voor een koud biertje na de rondleiding.
Goed te combineren met
Manaus is de basis voor de Amazone: lodges zoals Amazon Turtle Lodge, Juma Lodge en Anavilhanas Lodge, of cruises met Katerre en de Iberostar Heritage Grand Amazon. Daarna vliegt u door naar de Pantanal (Cuiabá), Belém of de noordoostkust.
Veelgestelde vragen over Manaus
Moet ik in Manaus overnachten?
Meestal wel: de meeste lodges en cruises vertrekken 's ochtends, en internationale of binnenlandse vluchten komen vaak 's avonds aan. Een nacht in de stad maakt de aansluiting ontspannen.
Is Manaus veilig?
In het centrum en bij Ponta Negra overdag goed te doen; 's avonds neemt u een taxi. Zoals in elke Braziliaanse grote stad: geen zichtbare waardevolle spullen.
Kan ik vanuit Manaus rechtstreeks naar de Pantanal?
Ja, er zijn rechtstreekse vluchten naar Cuiabá (circa 2 uur), waarmee Amazone en Pantanal in één reis van 8 tot 9 dagen passen.
Heb ik vaccinaties nodig?
Een gelekoortsvaccinatie is aanbevolen voor de Amazone; malariaprofylaxe meestal niet voor de lodges rond Manaus. Vraag advies bij de GGD.
Tip van Brazilië Reis Specialist
Kijk vóór vertrek op het programma van het Theatro Amazonas: er zijn regelmatig gratis of goedkope concerten en tijdens het operafestival (april–mei) is het gebouw op zijn mooist. Wij plannen uw stadsnacht zo dat een voorstelling past.
Amazone
5 / 7De Amazone is het grootste regenwoud ter wereld en vanuit Nederland het best te bereiken via Manaus, met rechtstreekse vluchten vanuit São Paulo en Rio (circa 4 uur). U verblijft in een junglelodge of aan boord van een riviercruise, op basis van volpension met dagelijkse excursies. Reken op 3 tot 5 nachten; de Amazone is het hele jaar te bezoeken, met hoog water van maart tot en met juli en lage rivieren en strandjes van september tot en met november.
Het Amazonebekken is zo groot dat Nederland er ruim honderd keer in past. Rond Manaus liggen tientallen lodges en varen expeditieschepen over de Rio Negro en de Solimões; hier ziet u roze rivierdolfijnen, luiaards, kaaimannen en honderden vogelsoorten en bezoekt u riviergemeenschappen.
Hoogtepunten van de Amazone
- Junglelodges: van de authentieke Amazon Turtle Lodge en Juma Lodge op palen boven het water tot de luxe Anavilhanas Lodge en Mirante do Gavião aan de Rio Negro.
- Riviercruises: meerdaagse expedities met Katerre, de Amazon Clipper of de Iberostar Heritage Grand Amazon naar de Anavilhanas-archipel, de grootste rivierarchipel ter wereld.
- Encontro das Águas: bij Manaus stromen de donkere Rio Negro en de lichte Solimões kilometers lang naast elkaar zonder te mengen.
- Kano- en nachttochten: door het overstroomde igapó-bos, kaaimannen spotten met de spotlight en piranha's vissen.
- Presidente Figueiredo: de Amazone-hooglanden op 107 km van Manaus, met watervallen, grotten en bomen tot 80 meter hoog; hier ligt ook de Amazon Emotions Jungle Lodge.
- Zuidelijke Amazone en Alter do Chão: de Cristalino Jungle Lodge (vogelhoogtepunt) en de witte rivierstranden van Alter do Chão bij Santarém als alternatieven voor Manaus.
Beste reistijd voor de Amazone
De Amazone is het hele jaar toegankelijk en altijd warm en vochtig (26–32 °C). Van maart tot en met juli staat het water hoog: u vaart per kano tussen de boomtoppen door het overstroomde bos en de rivieren zijn breed. Van september tot en met november is het water laag: de rivierstranden liggen droog, wandelen in het bos is makkelijker en de kans op dieren aan de oevers is groter. In het regenseizoen (december tot en met mei) valt de meeste regen, meestal in korte, hevige buien.
Bereikbaarheid en reistijd
Manaus heeft een internationale luchthaven met dagelijkse vluchten vanuit São Paulo, Rio de Janeiro, Brasília en Cuiabá; vanuit Nederland vliegt u met een overstap in Lissabon of São Paulo. De lodges liggen op 1 tot 4 uur van Manaus, per auto en boot; de transfers zijn bij het arrangement inbegrepen. Wij combineren de Amazone meestal met de Pantanal (2 uur vliegen naar Cuiabá) of de noordoostkust.
Hoeveel dagen in de Amazone?
Wij adviseren 3 tot 4 nachten in een lodge: dan maakt u alle excursies mee (kanotocht, junglewandeling, nachttocht, bezoek aan een gemeenschap, zonsopgang op de rivier). Voor een cruise geldt 4 tot 7 nachten; wie de Amazone echt wil doorgronden, combineert een lodge met een cruise of met de Zuidelijke Amazone.
Lodge of cruise?
Een lodge geeft rust, een vaste basis en persoonlijke gidsen; ideaal voor gezinnen en een eerste kennismaking. Een cruise brengt u verder de wildernis in, met elke dag een nieuwe plek en meer kans op ongerepte natuur. Beide zijn op basis van volpension en inclusief excursies.
Goed te combineren met
De Amazone combineert goed met Manaus (één nacht voor het Theatro Amazonas), de Noordelijke Pantanal, de Lençóis Maranhenses en de stranden van de noordoostkust. Voorbeelden: Amazon Turtle Lodge, Anavilhanas Lodge, Katerre-cruise en de rondreis Gostos do Brasil.
Veelgestelde vragen over de Amazone
Zijn er veel muggen in de Amazone?
Rond de Rio Negro nauwelijks: het zure, donkere water is ongeschikt voor muggenlarven. Langs de Solimões en in het regenseizoen zijn er meer; lange kleding en DEET volstaan.
Heb ik een malariaprofylaxe nodig?
Voor de lodges rond Manaus wordt dat meestal niet geadviseerd; een gelekoortsvaccinatie is wél aanbevolen. Raadpleeg de GGD of een reisvaccinatiecentrum.
Zie ik veel dieren?
U ziet zeker rivierdolfijnen, kaaimannen, luiaards, apen en veel vogels. Grote zoogdieren blijven in het dichte bos vaak verborgen; voor wildlife in open landschap is de Pantanal de betere keuze, daarom combineren wij beide.
Is de Amazone geschikt voor kinderen?
Ja, de meeste lodges verwelkomen kinderen vanaf circa 6 jaar; de excursies zijn kort en per boot.
Tip van Brazilië Reis Specialist
Kies uw lodge op ligging en gids, niet alleen op comfort: een lodge aan de Rio Negro betekent weinig muggen en zwart water met spiegelingen, een lodge aan de Solimões of de Mamori meer dieren maar meer insecten. Wij kennen de lodges persoonlijk en adviseren u graag welke bij uw reis past.
Salvador
6 / 7Salvador da Bahia, de eerste hoofdstad van Brazilië, is het hart van de Afro-Braziliaanse cultuur: het historische centrum Pelourinho met barokke kerken, capoeira, candomblé, livemuziek en de keuken van Bahia, aan een baai in het noordoosten. Reken op 2 tot 3 nachten, bij voorkeur als start of afsluiting van een reis door Bahia; beste reistijd september tot en met maart, met carnaval in februari.
Salvador ligt op een schiereiland aan de Baía de Todos os Santos en is verdeeld in een boven- en benedenstad, verbonden door de Elevador Lacerda. De stad was drie eeuwen lang de belangrijkste haven voor de slavenhandel; die pijnlijke geschiedenis vormt vandaag de rijke cultuur van muziek, dans, religie en eten die Salvador uniek maakt.
Hoogtepunten van Salvador
- Pelourinho: het koloniale centrum (UNESCO-werelderfgoed) met gekleurde huizen, de kerk São Francisco met bladgoud en 's avonds drumgroepen zoals Olodum.
- Elevador Lacerda en Mercado Modelo: de lift uit 1873 tussen boven- en benedenstad en de markt aan de haven.
- Capoeira en candomblé: een capoeira-roda in het centrum of een bezoek aan een candomblé-terreiro met een lokale gids.
- Keuken van Bahia: acarajé van de baianas op straat, moqueca in een restaurant aan de baai.
- Stranden: Porto da Barra in de stad, Itapuã en verder noordelijk Praia do Forte.
- Carnaval: het grootste straatcarnaval ter wereld, waarbij u achter de trio elétricos meeloopt in plaats van toekijkt.
Beste reistijd voor Salvador
Salvador is het hele jaar warm (25–30 °C). September tot en met maart is het droogst en zonnigst; carnaval valt in februari of begin maart en is dan ook de duurste en drukste periode. Van april tot en met juli valt de meeste regen, vaak in buien met zon ertussen; juni is de maand van de São João-feesten in het binnenland.
Bereikbaarheid en reistijd
Salvador heeft een internationale luchthaven op 40 minuten van het centrum, met dagelijkse vluchten vanuit Rio en São Paulo (circa 2 uur) en TAP-vluchten via Lissabon. Wij regelen privétransfers; naar Morro de São Paulo vaart de catamaran in 2,5 uur, naar Praia do Forte rijdt u in 1 uur en naar de Chapada Diamantina in 6 uur.
Hoeveel dagen in Salvador?
Wij adviseren 2 tot 3 nachten: een dag voor Pelourinho en de benedenstad met gids, een dag voor de stranden of een boottocht op de baai naar Ilha de Itaparica. Met carnaval 4 tot 5 nachten.
Waar verblijven in Salvador?
In Pelourinho slaapt u midden in de geschiedenis, in sfeervolle pousada's; 's avonds blijft u in de verlichte straten en neemt u een taxi buiten het centrum. Barra en Rio Vermelho aan de kust zijn ruimer, met strand en restaurants en op 15 minuten van het centrum.
Goed te combineren met
Salvador is de poort naar Bahia: het autovrije eiland Morro de São Paulo, de stranden van Praia do Forte, de tafelbergen van de Chapada Diamantina en de zuidkust rond Trancoso. Voorbeelden: arrangement Salvador, self-drive Bahia en de rondreizen Bahia en Brasil Encantado.
Veelgestelde vragen over Salvador
Is Salvador veilig?
Pelourinho is overdag en 's avonds goed te doen dankzij toeristenpolitie; buiten de verlichte straten neemt u een taxi en draagt u geen zichtbare waardevolle spullen. Onze lokale vertegenwoordiging geeft actuele tips bij aankomst.
Wat is het verschil met carnaval in Rio?
In Rio kijkt u naar de optochten in het Sambadrome; in Salvador loopt u zelf mee achter de muziekwagens door de straten. Salvador is uitbundiger en informeler.
Hoeveel dagen heb ik nodig voor Salvador en omgeving?
Twee tot drie nachten voor de stad, plus 3 tot 4 nachten strand (Morro de São Paulo of Praia do Forte) en 2 tot 3 nachten Chapada Diamantina voor een complete Bahia-reis van 8 tot 10 dagen.
Kan ik Salvador combineren met Rio?
Ja, per vlucht in 2 uur; TAP vliegt bovendien via Lissabon naar én van beide steden, zodat u heen naar Rio en terug vanuit Salvador kunt vliegen.
Tip van Brazilië Reis Specialist
Plan een dinsdagavond in Pelourinho: dan repeteren de drumgroepen en zijn er openluchtconcerten. Proef een acarajé bij de baianas op het Largo do Pelourinho en laat ons een gids regelen voor de kerk São Francisco; zonder uitleg mist u het verhaal achter het bladgoud.
Morro de São Paulo
7 / 7Morro de São Paulo is een autovrij vissersdorp op het eiland Tinharé in Bahia, op 2,5 uur varen met de catamaran vanuit Salvador, met vier genummerde stranden, palmen, natuurlijke zwembaden en een ontspannen sfeer. Reken op 3 tot 4 nachten als strandafsluiting van een reis door Bahia; beste reistijd september tot en met maart.
Het dorp ligt op een heuvel met een oude vesting en een vuurtoren; beneden liggen de stranden op een rij. Bagage gaat per kruiwagen van de steiger naar uw pousada, want auto's zijn er niet.
Hoogtepunten van Morro de São Paulo
- Eerste en Tweede Strand: dicht bij het dorp, met restaurants, strandbedjes en 's avonds livemuziek.
- Derde en Vierde Strand: rustiger, met natuurlijke zwembaden bij eb en kilometers palmenstrand richting Garapuá.
- Boottocht rond het eiland: naar Garapuá, het snorkelrif bij Moreré en het oesterdorp Boipeba.
- Zonsondergang bij de vesting en de tirolesa: de kabelbaan vanaf de heuvel naar het strand.
- Boipeba: het rustige buureiland, per boot bereikbaar, voor wie het nog stiller wil.
Beste reistijd voor Morro de São Paulo
Van september tot en met maart is het droog en zonnig (27–30 °C); december tot en met februari is druk met Brazilianen en rond oud en nieuw vol. Van april tot en met juli valt de meeste regen, meestal in buien; het blijft warm en de prijzen zijn lager.
Bereikbaarheid en reistijd
Vanuit Salvador vaart de catamaran in circa 2,5 uur rechtstreeks naar Morro (bij ruwe zee kan de overtocht onrustig zijn); een alternatief is de combinatie veerboot naar Itaparica, transfer naar Valença en boot naar Morro (samen 3 uur, kalmer). Er zijn ook kleine vliegtuigjes vanuit Salvador (25 minuten). Wij regelen de overtocht en de aansluiting op uw hotel.
Hoeveel dagen op Morro de São Paulo?
Wij adviseren 3 tot 4 nachten: een boottocht, een dag natuurlijke zwembaden bij het Vierde Strand en verder strand. Met een uitstap naar Boipeba 5 nachten.
Goed te combineren met
Morro is de strandafsluiting na Salvador en de Chapada Diamantina; ook te combineren met Itacaré verder zuidelijk. Voorbeelden: arrangement Morro de São Paulo, strandvakantie Morro de São Paulo en de rondreis Bahia.
Veelgestelde vragen over Morro de São Paulo
Is de catamaran geschikt voor mensen met zeeziekte?
Niet altijd; bij wind kan de overtocht onrustig zijn. Wij boeken dan de route via Itaparica en Valença of het vliegtuigje.
Welk strand is het beste om te verblijven?
Het Tweede Strand voor sfeer en restaurants op loopafstand, het Derde of Vierde Strand voor rust en een groot strand voor de deur.
Is Morro geschikt voor kinderen?
Ja, de zee is kalm en ondiep en het dorp is autovrij; alleen de heuvel vanaf de steiger vraagt wat klimmen.
Morro de São Paulo of Praia do Forte?
Morro voor een eilandgevoel met pousada's en boottochten; Praia do Forte voor resorts en een korte transfer over de weg vanuit Salvador.
Tip van Brazilië Reis Specialist
Neem de ochtendcatamaran: de zee is dan meestal kalmer en u heeft de middag al op het strand. Laat ons een pousada aan het Tweede Strand met zeezicht kiezen; het verschil met de achterliggende straatjes is groot.
Hotels
Excursies
Vluchtschema
Reissom vluchtarrangement: € 2.492,- per persoon, inclusief 1x ruimbagage
| Datum: | Van: | Naar: | Vertrek: | Aankomst: | Overstap: | Airline: |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 31/08/2026 | Amsterdam | Campo Grande | 13:00 | 23:30 - Totale reisduur 16u30m | 1 | KLM, via São Paulo |
| 08/09/2026 | Campo Grande | Manaus | 13:40 | 21:50 | 1 | LATAM, via São Paulo, bagage wordt doorgelabeld |
| 12/09/2026 | Manaus | Salvador | 16:15 | 02:10 | 1 | AZUL, via Campinas, bagage wordt doorgelabeld |
| 19/08/2026 | Salvador | Amsterdam | 17:35 | 15:45 - Totale reisduur 17u10m | 1 | KLMm via Parijs, bagage wordt doorgelabeld |